SZTUKA W KINIE TO NIE PRZYPADEK

Scenografia to złożony proces, rozwijający się właściwie przez cały proces produkcji filmu. Każdy element pojawiający się na ekranie ma znaczenie. A szczególnie duże mają dzieła sztuki, których w kinie mnóstwo.

 

Gdy rozmawialiśmy z Antxonem Gomezem, scenografem współpracującym z Pedro Almodóvarem od wielu lat, ostatnio przy filmie „Julieta”, opowiadał wiele o artystach, których sztukę wykorzystano w filmie. Na ścianach w galicyjskim domu głównej bohaterki wiszą m.in. dzieła Luisa Seoane, galicyjskiego, wybitnego artysty. W tym momencie uzupełniał doskonale nie tylko wyposażenie hiszpańskiego domu lat 80. z tego regionu, ale był uzupełnieniem sytuacji i charakterów bohaterów, a także zapowiedzią tego, co miało się za chwilę wydarzyć.

Podobne zabiegi stosowane są u najważniejszych reżyserów na całym świecie. Słynne dzieła sztuki często zwracają uwagę, ale równie często nie zastanawiamy się nad ich przesłaniem. Niekiedy zdarza się jednak, że to właśnie one tłumaczą sceny, sytuacje. Uspokajają, albo wręcz przeciwnie, atmosfera staje się coraz gęstsza.

Interesujące zestawienie obrazów w słynnych filmach stworzyła Candice Druet w wideo „Frames within frames”. Okazuje się zatem, że obrazy wykorzystywane są nie tylko, aby wzmocnić przekaz i informacje o bohaterze, przedstawić jego status społeczny, stany psychiczne, ale również przenieść widza w odpowiednią epokę.

LUDZKIE DZIECI

Film z Clivem Owenem, Julianne Moore i Michaelem Cainem to obraz dystopiczny. Mocnym elementem są sceny z „Guerniką” Picasso w tle, występującym tu jako krytyka próżności i społeczeństwa. „Guernika” to niemal dosłowny, niczym wycięty z gazety obraz okrucieństwa wojny. W filmie należy ona nie do muzeum – a więc nie może jej zobaczyć każdy, oprócz przedstawicieli klasy wyższej, opresyjnej. Do czego to prowadzi? Do niczego dobrego, jak okazuje się w filmie Alfonso Cuaróna.

kadr z filmu "Ludzkie dzieci"

kadr z filmu „Ludzkie dzieci”

JESTEM BOGIEM

Thriller Neila Burgera, z Robertem De Niro i Bradleyem Cooperem to opowieść o artyście pisarzu  (Cooper) pozbawionym weny, który zażywa otrzymaną (od De Niro) tabletkę NZT, mającą być eksperymentalnym lekiem poprawiającym zdolności myślenia i kojarzenia. Różnice między osobowościami bohaterów sugeruje obraz, na którego tle odgrywanych jest kilka scen. Jest to „Untitled No. 12” Marka Rothko, który symbolizuje konfrontację – jak dwa zderzające się na płótnie kolory – czerwień i żółć. Bohater odgrywany przez De Niro jest silniejszy, sugeruje to najazd kamery na czerwone tło obrazu, na którym stoi aktor.

kadr z filmu "Jestem bogiem"

kadr z filmu „Jestem bogiem”

WŚCIEKŁE PSY

Kultowy już film Quentina Tarantino z Harvey’em Keitelem, Timem Rothem, Michaelem Madsenem i Stevem Buscemi (między innymi) w rolach głównych. W scenie, w której występuje Chris Penn i Michael Madsen, na ścianie wisi renesansowy obraz „Św. Sebastian” Andrei Mantegny. Wizerunek męczennika, rzymskiego żołnierza i długo ukrywającego się chrześcijanina, za co w końcu go zamordowano. Być może miało być to odniesienie do zdrady w szeregach złodziejaszków. Bardziej prawdopodobne jednak, że Tarantino nawiązuje w ten sposób do włoskich korzeni bohatera granego przez Michaela Madsena. Motyw katolicki przez długi czas związany był z włoską mafią. Jest jeszcze jedna interpretacja, a mianowicie szaleństwo Madsena w filmie Tarantino, jego brawura i brutalność. Wiele znaczeń można przekazać jednym obrazem.

kar z filmu "wściekłe psy"

kar z filmu „wściekłe psy”

BĘKARTY WOJNY

Znów Quentin Tarantino. W gabinecie Standartenführera Hansa Landa (Christopher Waltz), socjopaty, na ścianie wisi plakat francuskiego niemego filmu kryminalnego „Wampiry”. Organizację przestępczą pokazaną w filmie z 1915 roku ciężko utożsamić z nazistami – chodzi bardziej o odniesienie Tarantino do samej ilustracji zamaskowanych twarzy postaci na plakacie jako do terrorystów, a w końcu naziści rządzili właśnie za pomocą terroru.

kadr z filmu "bękarty wojny"

kadr z filmu „bękarty wojny”

AFERA THOMASA CROWNA

Remake filmu Normana Jewisona z 1968 roku, wyreżyserowany przez Johna McTiernana, z Piercem Brosnanem i Rene Russo w rolach głównych. W filmie jest dużo sztuki, bowiem mowa o złodziejach obrazów i jednym z najważniejszych muzeów na świecie, Metropolitan Museum of Art. Crown (w tej roli Brosnan) kradnie Moneta, a w pościg za nim udaje się Catherine Banning (Russo). Najwymowniejszą sceną jest jednak Crown z kieliszkiem wina w gabinecie, w którym na ścianie wisi słynny „Syn człowieczy” Magritte’a (obecnie znajduje się on zresztą w rękach prywatnego kolekcjonera). Obraz użyty w filmie jest metaforą ukrytej twarzy Crowna, jego drugiej natury. W końcu, jak mawiał sam malarz, wszystko, co widzimy kryje kolejną rzecz.

kadr z filmu "afera thomasa crowna"

kadr z filmu „afera thomasa crowna”

WALL STREET: PIENIĄDZ NIE ŚPI

Dramat Oliviera Stone’a, z Shią LaBeouf, Frankiem Langellą, Michaelem Douglasem, Joshem Brolinem i Susan Sharandon. „Saturn pożerający własne dzieci” Goi to idealne podsumowanie całego filmu w jednej sekundzie. Saturn jest alegorią konsumpcji czasu, jego upływu. Freud wspominał, że Saturn na tym obrazie wiąże się również z destrukcją i melancholią. Z perspektywy filmu można nadać obecności obrazu inną interpretację: parafrazując słynne zdanie Rewolucji Francuskiej – kapitalizm zjada własne dzieci.

kadr z filmu "wall street: pieniądz nie śpi"

kadr z filmu „wall street: pieniądz nie śpi”

AMERICAN PSYCHO

Kontrowersyjny film Mary Harron, z Christianem Balem w głównej roli Patricka Batemana, maklera z Wall Street mordującego niewinne osoby. W jego apartamencie, na ścianie wisi obraz Roberta Longo (o którego wystawie pisaliśmy na MONITOR-MAGAZINE.COM) z serii „Untitled (Men in the Cities)”, przedstawiającej ludzi powalonych przez emocje. Ciało na obrazie jest powykrzywiane w nienaturalnych pozach, niewygodne dla obserwatora. Być może spada w otchłań? Podobnie jak nieobliczalny Bateman.

kadr z filmu "american psycho"

kadr z filmu „american psycho”

OCZY SZEROKO ZAMKNIĘTE

Większość obrazów w filmie Stanley’a Kubricka jest autorstwa jego żony, Christiane Kubrick. Jak choćby „Jabłka” w korytarzu przemierzanym przez filmowe (i jeszcze wtedy w prawdziwym życiu) małżeństwo, które widać na kadrze poniżej. Namiętna czerwień, którą posługiwała się artystka i realizm, z jakim oddała owoce na płótnie sprawiają, że chciałoby się w nich zatopić zęby. Martwa natura jest tu synonimem zmysłowości. Zagubić się i oddać niebezpiecznej przyjemności (jabłko jako biblijny symbol) prowadzi do zguby.

kadr z filmu "oczy szeroko zamknięte"

kadr z filmu „oczy szeroko zamknięte”

TITANIC

To jeden z najpopularniejszych filmów w historii, który zrobił gwiazdy z aktorów Leonardo DiCaprio i Kate Winslet. I tu James Cameron posłużył się symbolami epoki reprezentowanej w filmie. W apartamencie pierwszej klasy, którą podróżuje Rose (Kate Winslet), rozpakowuje dzieło średnio znanego jeszcze artysty, Pablo Picasso „Panny z Awinionu”. Jej narzeczony Cal (Billy Zane) komentuje, że Picasso z taką wyobraźnią nigdy nie osiągnie sukcesu. W rzeczywistości żaden z obrazów Picasso nie znalazł się na statku. Jednak scena z jednym z najważniejszych dzieł w jego karierze przedstawiła doskonale różnice charakterologiczne między bohaterami.

kadr z filmu "titanic"

kadr z filmu „titanic”

W „Amelii” widzimy zachwycające obrazy Michaela Sowy, w „Jestem legendą” dzieła Henri’ego Rousseau, w „W jak Wendeta” widać m.in. Jana van Eycka. Pełne zestawienie można znaleźć m.in. na stronie Pintings in Movies. Od tego momentu każdy będzie spoglądał na film inaczej niż do tej pory.

Udostępnij